Σταδιακή Προσέγγιση στην Ανάπτυξη του Παρατηρητηρίου
Η ανάπτυξη ενός σύγχρονου Παρατηρητηρίου Παράκτιου και Θαλάσσιου Τουρισμού δεν εξαρτάται μόνο από την επιλογή κατάλληλων δεικτών, αλλά και από τη διαθεσιμότητα αξιόπιστων, συνεπών και τακτικά επικαιροποιούμενων δεδομένων που απαιτούνται για τον υπολογισμό τους. Προκειμένου να υποστηριχθεί η σταδιακή και βιώσιμη εφαρμογή του Μεθοδολογικού Πλαισίου, οι δείκτες έχουν οργανωθεί σε ένα σύστημα τριών επιπέδων ωριμότητας: Tier 1, Tier 2 και Tier 3.
Η ταξινόμηση αυτή βασίζεται στα συμπεράσματα που προέκυψαν από τις πιλοτικές εφαρμογές και τη διαδικασία διαβούλευσης με τους εμπλεκόμενους φορείς, οι οποίες ανέδειξαν ότι η βασική πρόκληση δεν αφορά την επιστημονική αξία ενός δείκτη, αλλά την πρακτική δυνατότητα εφαρμογής του. Η προσέγγιση της διαβάθμισης σε επίπεδα (tiers) επιτρέπει τη σταδιακή υλοποίηση του μεθοδολογικού πλαισίου, διακρίνοντας τους δείκτες ανάλογα με τον βαθμό επιχειρησιακής τους ετοιμότητας.
Κάθε δείκτης αξιολογείται με βάση τρία βασικά κριτήρια:
- τη διαθεσιμότητα των απαιτούμενων δεδομένων,
- το επίπεδο μεθοδολογικής ωριμότητας και τεκμηρίωσης, και
- τον βαθμό επιχειρησιακής ετοιμότητας για την εφαρμογή του.
Τι σημαίνει Tier 1;
Οι δείκτες Tier 1 αποτελούν το βασικό και άμεσα εφαρμόσιμο σύνολο δεικτών του Παρατηρητηρίου. Διαθέτουν σαφή εννοιολογικό και μεθοδολογικό ορισμό, ενώ τα απαραίτητα δεδομένα είναι ήδη διαθέσιμα ή μπορούν να συλλέγονται συστηματικά και με αξιοπιστία. Αποτελούν επομένως το ελάχιστο σύνολο δεικτών που προτείνεται να υποστηριχθεί κατά την αρχική λειτουργία του Παρατηρητηρίου.
Ενδεικτικοί δείκτες Tier 1
Οι δείκτες Tier 1 περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων:
- Εξάρτηση από τουριστικούς επισκέπτες
- Μέση διάρκεια παραμονής
- Εποχικότητα
- Τουριστική απασχόληση
- Εποχικότητα στην απασχόληση
- Ποσοστό πλήρους απασχόλησης στον παράκτιο τουρισμό
- Πληρότητα τουριστικών καταλυμάτων
Οι δείκτες αυτοί αξιοποιούν κυρίως επίσημες στατιστικές και διοικητικές πηγές (ΕΛΣΤΑΤ, ΕΡΓΑΝΗ, ΜΗΤΕ κ.ά.) και μπορούν να υποστηρίξουν άμεσα τη διαχρονική παρακολούθηση των προορισμών.
Τι σημαίνει Tier 2;
Οι δείκτες Tier 2 διαθέτουν επίσης σαφή μεθοδολογία και επιστημονική τεκμηρίωση, ωστόσο η παραγωγή τους απαιτεί επιπλέον ενέργειες. Συνήθως χρειάζεται:
- συλλογή νέων δεδομένων,
- συνδυασμός διαφορετικών πηγών,
- ανάπτυξη νέων διαδικασιών επεξεργασίας,
- ή καθιέρωση συστηματικής πρωτογενούς έρευνας.
Πρόκειται για δείκτες που μπορούν να ενσωματωθούν σε επόμενο στάδιο λειτουργίας του Παρατηρητηρίου, καθώς βελτιώνεται η διαθεσιμότητα των δεδομένων.
Ενδεικτικοί δείκτες Tier 2
Στην κατηγορία αυτή ανήκουν, μεταξύ άλλων:
- Αναλογία ημερήσιων επισκεπτών και διανυκτερευόντων
- Ποσοστό επαναλαμβανόμενων επισκεπτών
- Εισερχόμενα οχήματα μέσω ακτοπλοΐας
- Εισερχόμενα ιδιωτικά αεροσκάφη
- Μέσο επίπεδο μισθών σε επαγγέλματα παράκτιου τουρισμού
Οι περισσότεροι από αυτούς απαιτούν νέες διαδικασίες συλλογής ή επεξεργασίας δεδομένων πριν μπορέσουν να υπολογίζονται σε σταθερή βάση.
Τι σημαίνει Tier 3;
Οι δείκτες Tier 3 αντιπροσωπεύουν το πιο προχωρημένο επίπεδο ανάπτυξης του συστήματος. Παρότι θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικοί για την ολοκληρωμένη παρακολούθηση της βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης, απαιτούν ακόμη περαιτέρω:
- μεθοδολογική εξειδίκευση,
- οργανωτική προετοιμασία,
- ή ανάπτυξη νέων μηχανισμών παραγωγής δεδομένων.
Η ένταξή τους στο σύστημα προβλέπεται σε μεταγενέστερη φάση, καθώς ωριμάζουν οι απαιτούμενες υποδομές και οι διαδικασίες συλλογής δεδομένων.
Ενδεικτικοί δείκτες Tier 3
Παραδείγματα αποτελούν:
- Ποσοστό αριθμού επιχειρήσεων τουριστικής συνάφειας (ως δείκτης τοπικής προστιθέμενης αξίας)
- καθώς και άλλοι δείκτες που προϋποθέτουν νέες μεθοδολογικές προσεγγίσεις ή σημαντική οργανωτική προετοιμασία για τη συστηματική παραγωγή τους.
Γιατί επιλέχθηκε η προσέγγιση των Tiers;
Η ταξινόμηση των δεικτών σε επίπεδα ωριμότητας επιτρέπει στο Παρατηρητήριο να αναπτυχθεί σταδιακά και με ρεαλιστικό τρόπο. Αντί όλοι οι δείκτες να θεωρούνται ισότιμα έτοιμοι προς εφαρμογή, το σύστημα αναγνωρίζει διαφορετικά επίπεδα επιχειρησιακής ετοιμότητας και διευκολύνει τον προγραμματισμό των απαραίτητων ενεργειών για την επέκταση του συστήματος.
Με τον τρόπο αυτό:
- οι δείκτες Tier 1 υποστηρίζουν την άμεση λειτουργία του Παρατηρητηρίου,
- οι Tier 2 αποτελούν την επόμενη φάση ανάπτυξης,
- ενώ οι Tier 3 συνιστούν τον μακροπρόθεσμο οδικό χάρτη εξέλιξης του συστήματος.
Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει την παρακολούθηση της προόδου ως προς τη βελτίωση της διαθεσιμότητας δεδομένων και τη σταδιακή ενσωμάτωση νέων δεικτών, διασφαλίζοντας ότι το Παρατηρητήριο θα εξελίσσεται παράλληλα με την ωρίμανση των διαθέσιμων πληροφοριακών υποδομών και των διαδικασιών συλλογής δεδομένων.